Onlangs verzorgde ik voor studenten Integrale Veiligheidskunde – Security Management een college over regels en ethiek. Over de spanning tussen veiligheid, regels en morele waarden. Over dat regels grenzen geven en dat ethiek vraagt om afweging. Over het ongemak dat niet alles wat mág ook júist is. En over het besef dat de uitkomst van een morele afweging sterk afhangt van het ethische perspectief dat je kiest.
Ethiek helpt ons om na te denken over morele vragen en om principes te ontwikkelen die richting geven aan persoonlijke en professionele keuzes. Dat betekent ook dat juridisch correct handelen niet automatisch hetzelfde is als ethisch verantwoord handelen. En dat er dus meerdere uitkomsten mogelijk zijn. Dat klinkt abstract. En dat vonden de studenten ook.
Maar het college kwam nog meer tot leven zodra het concreet werd. Mag je camera’s plaatsen op plekken waar mensen juist privacy verwachten, zoals in kleedkamers? Is het ethisch verantwoord om mensen extra te controleren op basis van uiterlijk, gedrag of afkomst, als dat statistisch vaker tot incidenten leidt? En mag je gevoelige informatie over een persoon delen met collega’s of andere instanties als dat mogelijk een incident voorkomt?
Waar ligt de ethische grens?
Op dat moment ging er zichtbaar iets schuiven. Zeker toen we het belang van fundamentele (grond)rechten bespraken. Grondrechten begrenzen professioneel handelen, maar sluiten veiligheidsmaatregelen niet uit. De vraag is steeds: is een maatregel legitiem, noodzakelijk en proportioneel? En minstens zo belangrijk: waar ligt de ethische grens?
Niet alles wat mág is ook júist
In groepjes merkten de studenten dat er geen one size fits all bestaat. Dat het niet alleen draait om het eindantwoord, maar ook of misschien wel juist om de afwegingen die je maakt. Wat weegt zwaarder: veiligheid, privacy, gelijkheid? Verschillende perspectieven leidden tot verschillende conclusies. Dat was soms ongemakkelijk, en precies dát maakte het leerzaam. Want wat zou een burger ervan vinden als jij namens de burgemeester bepaalt dat in een bepaald uitgaansgebied preventief gefouilleerd mag worden? Dat perspectief – jezelf even losmaken van je professionele rol – bleek voor velen confronterend én verhelderend. Ook voor mij. Het herinnerde me eraan hoe snel we professionele logica normaal gaan vinden.
Gaandeweg het college groeide het inzicht dat er zelden één juiste oplossing bestaat. Professioneel handelen betekent dat je keuzes kunt uitleggen, verantwoorden en laten toetsen. Dat je transparant bent over twijfel en afwegingen.
Hoezo zijn regels en ethiek saai? Zeker als jij morgen degene bent die deze afweging moet maken.
Mr. Ben den Tuinder is hoofddocent recht bij de opleiding Safety & Security Management en onderzoeker bij het lectoraat Weerbare Democratie van Hogeschool Saxion.
Reacties? Graag! b.c.dentuinder@saxion.nl
Meer blogs van Ben den Tuinder
Volg Security Management op LinkedIn
