Het kabinet wil burgemeesters meer mogelijkheden geven om in te grijpen bij demonstraties die de openbare orde verstoren. Ook moet duidelijker worden wanneer strafrechtelijk kan worden opgetreden. Dat staat in de kabinetsreactie op een onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) naar het demonstratierecht.
Het WODC concludeerde eind vorig jaar dat het Nederlandse wettelijke kader in de basis voldoende ruimte biedt om te demonstreren én om demonstraties te beperken wanneer dat noodzakelijk is. Een ingrijpende aanpassing van de wetgeving zou volgens de onderzoekers niet nodig en niet effectief zijn.
Wetswijziging
Het kabinet neemt die hoofdconclusie over, maar ziet tegelijkertijd ruimte om de regels op enkele punten aan te scherpen. Zo wil het een wettelijke grondslag creëren waarmee burgemeesters demonstranten onder bepaalde omstandigheden gedwongen kunnen verplaatsen. De internetconsultatie voor de daarvoor benodigde wetswijziging moet volgens het kabinet in het eerste kwartaal van 2027 beginnen.
Ook wil het kabinet de strafbepaling in de Wet openbare manifestaties aanpassen. Daarmee moet duidelijker worden dat er binnen de bestaande mensenrechtelijke kaders meer mogelijkheden zijn om strafrechtelijk op te treden tegen overtredingen tijdens demonstraties.
> LEES OOK: Onduidelijkheid over politietaken bij demonstraties
Blokkades van snelweg en spoor
Een belangrijk onderdeel van de kabinetsplannen gaat over blokkades van snelwegen en spoorlijnen. Daarvoor komt geen nieuwe aparte strafbaarstelling. Volgens het kabinet zijn dergelijke blokkades al verboden en moet vooral consequenter worden opgetreden.
Politie, Openbaar Ministerie en burgemeesters spreken daarom een eenduidige lijn af: het demonstratierecht wordt beschermd, maar demonstranten moeten zich aan de wet en aan aanwijzingen van het lokaal gezag houden. Het kabinet noemt blokkades van snelwegen en spoorwegen gevaarlijk, onder meer omdat ze hulpdiensten kunnen hinderen.
> LEES OOK: Meer bevoegdheden voor politie bij ernstige verstoringen openbare orde
Meeste demonstraties verlopen zonder incidenten
De discussie over het demonstratierecht speelt al langer. Het aantal demonstraties in Nederland is de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Tegelijkertijd verlopen de meeste protesten zonder grote incidenten. Ook het WODC benadrukt dat het bestaande wettelijke kader op hoofdlijnen voldoende mogelijkheden biedt.
De onderzoekers waarschuwden daarmee voor een te algemene reactie op incidenten. Volgens het WODC moet bij beperkingen van het demonstratierecht steeds worden gekeken naar de concrete omstandigheden en naar de rechten en belangen die tegenover het demonstratierecht staan.
Het kabinet kiest nu voor een middenweg: geen fundamentele herziening van het demonstratierecht, maar wel gerichte wijzigingen om burgemeesters, politie en justitie meer duidelijkheid en handelingsruimte te geven.
De Tweede Kamer bespreekt de kabinetsreactie op 10 september.
Bron: Rijksoverheid
Volg Security Management op LinkedIn
