De toezichthouders op de Nederlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten zijn kritisch over een nieuwe wet die de AIVD en MIVD ruimere bevoegdheden moet geven. Volgens de CTIVD en de TIB dreigt de balans tussen nationale veiligheid en rechtsbescherming te worden verstoord.
Het kabinet wil de inlichtingen- en veiligheidsdiensten meer mogelijkheden geven om op te treden tegen onder meer buitenlandse spionage, cyberaanvallen, terrorisme en andere bedreigingen van de nationale veiligheid. Aanleiding zijn volgens het kabinet de toenemende geopolitieke spanningen, technologische ontwikkelingen en de snelheid waarmee tegenstanders opereren.
De nieuwe Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wbnv) moet het voor de AIVD en MIVD onder meer mogelijk maken om sneller te handelen. Volgens het kabinet is de huidige regelgeving te weinig toegesneden op een digitale wereld waarin een cyberaanval zich in korte tijd kan ontwikkelen. Ook wil het kabinet de samenwerking met bedrijven, kennisinstellingen en andere organisaties versterken.
‘Niet in balans’
De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) zijn echter kritisch over de voorgestelde balans tussen bevoegdheden en toezicht.
Volgens de toezichthouders worden de mogelijkheden voor de diensten om gegevens te verzamelen en tegenstanders te onderzoeken aanzienlijk uitgebreid, terwijl de onafhankelijke controle daarop juist onvoldoende wordt versterkt. Zij waarschuwen daarmee voor een verzwakking van de rechtsstatelijke waarborgen.
Opmerkelijke kritiek
De kritiek is opmerkelijk omdat juist de TIB en CTIVD een belangrijke rol spelen in het huidige stelsel. De TIB beoordeelt vooraf bepaalde bijzondere bevoegdheden van de diensten, terwijl de CTIVD toezicht houdt op de uitvoering ervan.
CTIVD-voorzitter Hugo Hillenaar waarschuwt dat Nederland bij het versterken van de veiligheidsdiensten niet uit het oog moet verliezen wat de diensten uiteindelijk moeten beschermen: de democratische rechtsorde.
> LEES OOK: Jaarverslag AIVD: wereld vol conflict en botsende belangen
Sneller handelen tegen cyberaanvallen
Een belangrijk onderdeel van de wetswijziging heeft betrekking op cyberdreigingen. Volgens de AIVD moeten de diensten nu bij individuele hacks vooraf een toets laten uitvoeren voordat zij bepaalde bevoegdheden kunnen inzetten. In de digitale wereld kan die procedure volgens het kabinet te langzaam zijn.
De nieuwe wet moet het mogelijk maken om sneller op te treden wanneer duidelijk is wie achter een aanval zit. Daarbij noemt de AIVD onder meer Russische en Chinese inlichtingendiensten en terroristische organisaties als voorbeelden van mogelijke tegenstanders.
Daarnaast wil het kabinet de diensten meer mogelijkheden geven om samen te werken met Nederlandse bedrijven en organisaties. Denk aan banken, universiteiten en online platforms die over informatie kunnen beschikken die relevant is voor de nationale veiligheid.
Ook AI en bulkdata
De nieuwe wet moet bovendien meer ruimte bieden voor het gebruik van nieuwe technologieën, waaronder AI. Tegelijkertijd worden nieuwe waarborgen voorgesteld voor het gebruik van grote hoeveelheden gegevens, zogenoemde bulkdata.
Juist daar ligt een belangrijk spanningsveld. Hoe meer gegevens de diensten kunnen verzamelen en analyseren, hoe groter ook het risico dat informatie van personen die geen bedreiging vormen voor de nationale veiligheid in beeld komt.
Voor securityprofessionals is de ontwikkeling daarom interessant om meerdere redenen. Organisaties kunnen in de toekomst vaker te maken krijgen met verzoeken om informatie van de inlichtingendiensten. Tegelijkertijd groeit het belang van duidelijke procedures rond gegevensverstrekking, privacy, logging en informatiebeveiliging.
Internetconsultatie loopt
Het wetsvoorstel is inmiddels openbaar gemaakt voor internetconsultatie. Belanghebbenden kunnen tot 11 oktober 2026 reageren. Daarna moet het voorstel verder worden uitgewerkt voordat het aan de Tweede Kamer kan worden voorgelegd.
Bronnen: NOS, AIVD en Rijksoverheid
Volg Security Management op LinkedIn
